Oil Rate Today भारतीय स्वयंपाकघराचा एक अत्यावश्यक घटक म्हणजे खाद्यतेल. घराघरात दररोज स्वयंपाकासाठी वापरले जाणारे तेल हे केवळ चवीसाठीच नव्हे, तर आरोग्यासाठीही महत्त्वाचे आहे. परंतु गेल्या काही महिन्यांपासून बाजारात खाद्यतेलाच्या किमतींमध्ये प्रचंड चढ-उतार पाहायला मिळत होते. काही महिन्यांपूर्वीच तेलाचे दर प्रति लिटर १५० रुपयांच्या पुढे गेले होते, त्यामुळे सर्वसामान्य ग्राहकांच्या खिशावर मोठा ताण आला होता. मात्र आता एक आनंदाची बातमी समोर आली आहे — खाद्यतेलाच्या किमतीत मोठी घसरण झाली असून नवीन दर जाहीर झाले आहेत.
हा लेख तुम्हाला या घसरणीमागचे कारण, सध्याचे नवीन दर, सरकारचे निर्णय, आयात स्थिती, ग्राहकांवरील परिणाम आणि पुढील काळात अपेक्षित परिस्थिती याबद्दल सविस्तर माहिती देईल.
🔹 तेलाच्या दरातील घसरणीची पार्श्वभूमी
गेल्या दोन वर्षांत जागतिक बाजारात कच्च्या तेलाच्या किमतींमध्ये मोठी वाढ झाली होती. विशेषतः पाम तेल, सोयाबीन तेल, आणि सूर्यफूल तेल यांच्या दरात ३०% ते ५०% पर्यंत वाढ झाली होती. रशिया-युक्रेन युद्धामुळे जागतिक पुरवठा साखळी विस्कळीत झाली आणि त्यामुळे भारतासारख्या देशात आयात होणाऱ्या तेलाच्या किमतींवर परिणाम झाला.
परंतु अलीकडच्या काळात काही महत्त्वाचे बदल घडले आहेत :
-
आंतरराष्ट्रीय बाजारात उत्पादन वाढले आहे.
-
कच्च्या तेलाच्या आयातशुल्कात केंद्र सरकारने कपात केली आहे.
-
डॉलरच्या तुलनेत रुपया स्थिर राहिल्याने आयातीचा खर्च कमी झाला आहे.
-
देशांतर्गत मागणी घटली असून, तेल साठे वाढले आहेत.
या सर्व घटकांमुळे आता बाजारात खाद्यतेलाचे दर लक्षणीय प्रमाणात खाली आले आहेत.
🔹 प्रमुख खाद्यतेलांचे नवीन दर (ऑक्टोबर २०२५ पर्यंत)
खालील तक्त्यामध्ये विविध खाद्यतेलांचे सरासरी दर दर्शविले आहेत (प्रति लिटर दर रुपये मध्ये):
| तेलाचा प्रकार | जुना दर (रु./लि.) | सध्याचा दर (रु./लि.) | घट (रु.) |
|---|---|---|---|
| सोयाबीन तेल | 135 | 112 | -23 |
| सूर्यफूल तेल | 145 | 118 | -27 |
| पाम तेल | 125 | 102 | -23 |
| मोहरी तेल | 160 | 138 | -22 |
| नारळ तेल | 170 | 155 | -15 |
| शेंगदाणा तेल | 165 | 145 | -20 |
| तिळ तेल | 200 | 180 | -20 |
या दरांवरून स्पष्ट होते की, सरासरी १५% ते २०% दरवाढीच्या तुलनेत आता तितकीच घसरण झाली आहे. यामुळे सामान्य ग्राहकांना मोठा दिलासा मिळाला आहे.
🔹 सरकारचे निर्णय आणि हस्तक्षेप
भारतीय सरकारने तेलाचे दर नियंत्रणात ठेवण्यासाठी गेल्या काही महिन्यांमध्ये काही महत्त्वपूर्ण निर्णय घेतले आहेत :
-
आयात शुल्कात कपात:
सोयाबीन, पाम आणि सूर्यफूल तेलावरचे बेसिक कस्टम ड्युटी १०% वरून ५% पर्यंत कमी करण्यात आली आहे. -
स्टॉक मर्यादा धोरण:
काही व्यापाऱ्यांनी कृत्रिम दरवाढ टाळण्यासाठी मोठे साठे केले होते. सरकारने स्टॉक मर्यादा घालून दिल्याने पुरवठा वाढला आणि दर घसरले. -
PM-GKY योजनेअंतर्गत मोफत वितरण:
गरीब आणि मध्यमवर्गीय कुटुंबांना मोफत धान्याबरोबर स्वस्त दरात खाद्यतेल उपलब्ध करून देण्याचे पाऊल उचलण्यात आले. -
विक्री कर सवलत:
काही राज्यांनी VAT दर कमी करून तेल स्वस्त करण्यास मदत केली. महाराष्ट्र, गुजरात, मध्यप्रदेश या राज्यांमध्ये याचा त्वरित परिणाम झाला.
🔹 आंतरराष्ट्रीय बाजारातील स्थिती
जगातील सर्वाधिक पाम तेल उत्पादन करणारे देश म्हणजे मलेशिया आणि इंडोनेशिया. या देशांमध्ये गेल्या काही महिन्यांपासून उत्पादन वाढले असून निर्यात निर्बंध सैल झाले आहेत. तसेच ब्राझील, अर्जेंटिना, आणि रशिया यांनीही सोयाबीन व सूर्यफूल उत्पादनात विक्रमी वाढ केली आहे.
यामुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारात तेलाचा पुरवठा मुबलक प्रमाणात उपलब्ध आहे, आणि दर आपोआप खाली आले आहेत. भारत हा या देशांकडून तेल आयात करणारा सर्वात मोठा देश असल्याने येथेही दरात घसरण दिसून येते.
🔹 ग्राहकांना मिळणारा फायदा
खाद्यतेल हे रोजच्या वापरातील उत्पादन असल्याने त्याच्या किमतीत थोडीशी घसरण झाली तरी त्याचा थेट परिणाम ग्राहकांच्या बजेटवर होतो.
या घसरणीमुळे:
-
घरगुती खर्चात बचत: एका कुटुंबाला महिन्याला ५०० ते ८०० रुपयांपर्यंत बचत होऊ शकते.
-
बाहेरच्या खानावळींचे दर कमी होण्याची शक्यता: खाद्यतेल स्वस्त झाल्याने हॉटेल्स, रेस्टॉरंट्स, आणि तळलेल्या पदार्थांच्या दरातही घट होऊ शकते.
-
महागाईवर नियंत्रण: अन्नधान्यावरील महागाई कमी होण्यास या घसरणीचा मोठा फायदा होणार आहे.
🔹 उत्पादक आणि व्यापाऱ्यांची प्रतिक्रिया
तेल उत्पादक आणि व्यापाऱ्यांनी सांगितले आहे की, दरातील स्थिरता टिकवून ठेवण्यासाठी सरकारच्या निर्णयांना ते पाठिंबा देणार आहेत. मात्र, त्यांनी हेही नमूद केले की उत्पादन खर्च, वाहतूक खर्च आणि हवामानातील बदल यावर भविष्यातील दर अवलंबून राहतील.
काही कंपन्यांनी आधीच आपल्या पॅकिंग केलेल्या तेलांच्या किंमती कमी केल्या आहेत. उदाहरणार्थ:
-
Fortune आणि Saffola ब्रँड्सनी १ लिटर पॅकवर ₹१५-₹२० सूट दिली आहे.
-
Dhara आणि Gemini यांनीही दर कमी करून नवीन दर जाहीर केले आहेत.
🔹 शेतकऱ्यांवरील परिणाम
तेलाच्या किमती कमी झाल्याने ग्राहकांना फायदा झाला असला, तरी तेलबियांच्या शेतकऱ्यांवर याचा काही प्रमाणात नकारात्मक परिणाम होऊ शकतो. सोयाबीन, शेंगदाणा, सूर्यफूल पिकांच्या भावात घट झाल्याने शेतकऱ्यांचे उत्पन्न कमी होऊ शकते.
मात्र सरकारने शेतकऱ्यांसाठी MSP (किमान आधारभूत किंमत) वाढवून त्यांच्या हिताचे रक्षण करण्याचे संकेत दिले आहेत. तसेच राष्ट्रीय अन्नतेल मिशन (NMEO) अंतर्गत उत्पादन वाढवण्यावर भर देण्यात येणार आहे.
🔹 आरोग्यदायी तेलाकडे वळण
दर घसरल्यामुळे ग्राहक आता वेगवेगळ्या प्रकारचे तेल वापरण्याचा प्रयोग करत आहेत. लोकांमध्ये आरोग्यदायी तेलांबद्दल जागरूकता वाढली आहे.
उदाहरणार्थ:
-
अनेकांनी ऑलिव्ह ऑईल किंवा राईस ब्रॅन ऑईल वापरण्यास सुरुवात केली आहे.
-
काही लोक कोल्ड प्रेस्ड तेलांवर (cold-pressed oils) भर देत आहेत.
या बदलामुळे बाजारात स्पर्धा वाढली असून विविध प्रकारच्या तेलांचे पर्याय ग्राहकांना मिळत आहेत.
🔹 आगामी काळातील स्थितीचा अंदाज
विश्लेषकांच्या मते, पुढील काही महिन्यांपर्यंत तेलाचे दर स्थिर राहण्याची शक्यता आहे. जर जागतिक पातळीवर पुरवठा सुरळीत राहिला, तर दर आणखी काही प्रमाणात खाली येऊ शकतात.
परंतु खालील घटक लक्षात घेणे आवश्यक आहे:
-
हवामानातील बदल: पिकांवर प्रतिकूल परिणाम झाल्यास दर पुन्हा वाढू शकतात.
-
आंतरराष्ट्रीय राजकीय तणाव: युद्ध किंवा निर्यात निर्बंध यामुळे पुरवठा अडथळा निर्माण होऊ शकतो.
-
चलन विनिमय दर: रुपयाची किंमत घटल्यास आयात खर्च वाढू शकतो.
म्हणूनच ग्राहकांनी सध्याच्या घसरणीचा फायदा घेताना संतुलित खरेदी करावी आणि अनावश्यक साठा करू नये.