अलीकडील काळात, सोन्याचे भाव जोरात वाढले होते — उदाहरणार्थ, भारतात २४ कॅरेट सोन्याच्या दरांमध्ये पूर्वीपेक्षा मोठी वाढ झालेली होती. पण आता अचानक ती वाढ थांबली आणि उलट घट झाल्याचे दिसून येत आहे. उदाहरणार्थ, काही अहवालांनुसार भारतात २४ कॅरेट सोन्याच्या दरात प्रति 10 ग्राम जवळजवळ ₹3,000–₹4,000 प्रति 10 ग्राम इतकी घसरण झालेली आहे.
जागतिक स्तरावरही परिस्थिती अशीच आहे: सोन्याची किंमत डॉलरमध्ये आणि इतर चलनांमध्येही मोठ्या प्रमाणात कमी झालेली दिसते.
शब्दशः म्हणायचे झाले, त्यांनी एक प्रकारे ‘तुंबलेल्या वाढीनंतर घसरण’ दाखवली आहे — म्हणजे वाढ फार जलद झाली होती आणि मग त्या वाढीनंतर अचानक उलटा प्रवाह आला आहे.
२. या घसरणीची कारणं
सोन्याच्या भावातील घसरण अनेक घटकांनी एकत्रितपणे निर्माण झाली आहे. खाली प्रमुख कारणांची तपशीलवार चर्चा आहे:
(१) नफा-खरीदी (Profit-booking)
जेव्हा भाव सतत वाढतात, तेव्हा अनेक गुंतवणूकदार “येत्या वेळेस किंमत आणखी वाढेल का?” हे विचारतात आणि वाढ झाल्यावर लगेच नफा मिळवून बाहेर पडतात. अशा प्रकारचे व्यवहार म्हणजेच नफा-खरीदी, त्यामुळे भाव वर गेल्यावरच अचानक खाली यायला लागतात. या वर्षी सोन्याचे भाव अनेक वेळा उच्चांकाला पोहोचले होते, त्यामुळे नफा-खरीदीची शक्यता वाढली होती.
(२) डॉलरची मजबुती आणि सुरक्षित आश्रय परिसंस्थेचा कमी प्रभाव
सोनं म्हणजे पारंपारिक सुरक्षित गुंतवणूक मानली जाते. परंतु, जेव्हा अमेरिकी डॉलर मजबूत होतो किंवा जागतिक भौतिक-आर्थिक परिस्थिती (जसे की व्यापार संघर्ष, युद्ध आदि) शांत होत असतात, तेव्हा सोन्याच्या मागणीत घट येते. गेल्या काळातही असा प्रवाह दिसतोय: डॉलर मजबूत झाला आहे, काही भौतिक समाधान झाला आहे, ज्यामुळे सोन्याची “सुरक्षित भूमिकेची” मागणी थोडी कमी झाली आहे.
(३) जागतिक आणि देशांतर्गत आर्थिक/भौगोलिक तणाव कमी होणे
सोन्याच्या भावाच्या प्रवासामागे मोठ्या प्रमाणावर “भविष्यातील अनिश्चितता” हे कारण काम करते. ज्यावेळी युद्ध, व्यापार संघर्ष, चलनवाढ किंवा महागाई यासारख्या घटनांचा धोका वाढतो, तेव्हा गुंतवणूकदार सुरक्षित परिसंपत्तीकडे वळतात. पण गेल्या काही काळात या तणावांमध्ये थोडी घसरण दिसत आहे — उदाहरणार्थ, व्यापार चर्चांमध्ये प्रगती दिसली आहे, अशी अपेक्षा आहे.
(४) तांत्रिक स्थिती आणि ‘ओव्हरहिट’ अवस्था
कधी कधी बाजारातील एखादी वस्तू (उदाहरणार्थ सोनं) फार जास्त कालावधीने वाढेली असते, आणि त्यामुळे ती तांत्रिक दृष्ट्या “उच्च स्तर” गाठते — अशावेळी ती आगेही वाढू शकते की नाही हे गुंतवणूकदार शंका घेतात. तांत्रिक विश्लेषक अशा वेळी “होल्ड किंवा विक्री” असा निर्णय देतात. सध्याच्या परिस्थितीत हेच घडले आहे: सोन्याची वाढ खूप वेगळी होती आणि मग उलट प्रवाह आला आहे.
(५) भारतातील खास परिस्थिती
भारत हे सोन्याच्या खरेदीमध्ये महत्त्वाचे देश आहे, परंतु येथे मागणीचा कल, आयात शुल्क, चलनवाढ आणि डीलर-डिस्काउंट अशा अनेक स्थानिक घटकांचा प्रभाव आहे. अनेक वेळा जास्त किमतींमुळे खरेदी थांबते किंवा कमी होते. उदाहरणार्थ, गेल्या काळात भारतात सोन्याच्या दरांमध्ये घसर म्हणजेच चांगली खरेदीची संधी निर्माण झाली आहे.
३. या घसरणेचा परिणाम
सोन्याचे भाव खाली आल्यामुळे विविध स्तरावर परिणाम होऊ शकतात — काही सकारात्मक, काही चिंतेचे.
(१) सामान्य ग्राहक आणि खरेदीदार
-
सोने खरेदी करण्याचा विचार करत असलेल्यांसाठी हे “संधीचा काळ” असू शकतो, कारण दर कमी आहेत.
-
विवाह-सोहळ्या, मुहूर्त, धार्मिक कार्यक्रम यासाठी सोनं घेण्याचा विचार असलेल्यांना याचा फायदा होऊ शकतो. पूर्वी जास्त किंमतींमुळे खरेदी थांबली होती, आता थोडा सवलतीचा लाभ मिळू शकतो. उदाहरणार्थ, Goodreturns ने सांगितले की २४ कॅरेट सोन्याचे दर 10 ग्रामाना लगभग ₹3,380 ने कमी झाले आहेत.
-
परंतु, अनेकजण पूर्वी जास्त दराच्या आधारावर खरेदी केले असतील — त्यांच्या दृष्टिने “मॉमेंटमच्या वेळी मोका गमावला” असे म्हणता येईल.
(२) गुंतवणूकदार आणि ट्रेडर्स
-
सोन्याला सुरक्षित गुंतवणूक म्हणतात, पण भाव घसरल्याने या वर्गात असलेल्या लोकांना नुकसान होऊ शकते — विशेषतः आपल्या खरेदीच्या किमतीपेक्षा खाली दर आले असतील तर.
-
पण दुसरीकडे, दर कमी झाल्यामुळे नवीन गुंतवणूकदारांसाठी एंट्री पॉइंट निर्माण होऊ शकतो — म्हणजे “कमी दरावर घेऊयात का?” असा विचार केला जाऊ शकतो.
-
ट्रेडर्ससाठी हे “शॉर्ट-टर्म उतार” म्हणजे अवसर आहे — किंबहुना अशा घसरणेची वळण घेऊन पुढची वाढ होईल असे अनुमान करणारे ट्रेडर्स लाभ घेऊ शकतात.
(३) आभूषण उद्योग, रेव्हेन्यू आणि आयात
-
भारतात सोन्याची खरेदी आणि आयात मोठ्या प्रमाणावर असते — त्यामुळे दर घसरणे म्हणजे आयातीवर, डीलर्सवर दबाव पडू शकतो. तसेच, कमी किंमतीमुळे खरेदी वाढण्याची शक्यता आहे पण मागणी लगेच वाढेल असे नाही. उदाहरणार्थ, सोन्याच्या वाढत्या किंमतींमुळे खरेदी कमी झाली होती, आणि यामुळे आठ महिन्यांमध्ये डिस्काउंट वाढले होते.
-
आभूषण उद्योगात हे देखील बदल घेऊन येऊ शकतात — जसे ग्राहक जास्त प्रमाणात सोन्याची खरेदी थांबवू शकतात किंवा १ ग्रॅम ते १० ग्रॅम अशा लहान तुकड्यात खरेदी करणारी प्रवृत्ती वाढू शकते.
(४) भावांची भावी दिशा आणि मनोवृत्ती
-
एवढी अचानक घसरण “भाव (trend) बदलत आहे” असे संकेत देऊ शकते — म्हणजे वाढीकडे फक्त एक दिशा नव्हती, उलट काही वेळाने कमी करण्याचा प्रवाह सुरू आहे.
-
गुंतवणूकदार आणि ग्राहक दोघांसाठी हा अलर्ट आहे: “भविष्यात कसा वर्ताव करावा?” हे विचारणे गरजेचे आहे — दर कमी असतील तरी विक्रीतील खरेदी (buying the dip) योग्य आहे की नाही, एवढे लक्ष वेधले पाहिजे.
४. भविष्यात काय अपेक्षित आहे?
सोन्याचे भाव पुन्हा वाढतील का? की अजून खाली येतील? खाली काही प्रमुख शक्यता आहेत:
-
जर Federal Reserve किंवा इतर प्रमुख केंद्रीय बँका व्याजदर वाढविल्या किंवा कट करण्याबद्दलचे संकेत थांबवले, तर सोन्याच्या भावावर दबाव येऊ शकतो. (उच्च व्याजदर म्हणजे सोने धारणेचा खर्च वाढतो).
-
जर भौगोलिक अथवा व्यापार-तणाव पुन्हा वाढले, तर सोन्याची “सुरक्षित आश्रय” भूमिका वाढू शकते आणि भाव उंचावू शकतात.
-
परंतु तांत्रिकदृष्ट्या आधीच खूप वाढ झाली होती; त्यामुळे दर पुन्हा वाढतात का, हे काही प्रमाणात “तात्पुरती सुधारणा” किंवा “उतारानंतरचा सामना” असे असू शकते — त्यात काही वेळ लागेल असा विश्लेषण आहे.
-
ग्राहक, खरेदीदार आणि गुंतवणूकदार यांनी खचित “किती काळ थांबावं?” हे ठरवावे लागेल — काहींना वाटेल आता ही संधी आहे खरेदीची; तर काहींना “अजून कमी होण्याची शक्यता आहे” असे वाटेल.
५. मास्टर टिप्स – तुमच्यासाठी काय करावे?
-
हळूहळू खरेदी करा: जर तुम्ही सोनं खरेदी करायची योजना करत असाल तर “एकदम मोठ्या प्रमाणात” खरेदी न करता हळूच सुरु करा — कारण दर अजून स्थिर झाले नसतील.
-
गुंतवणुकीचा उद्देश समजून घ्या: जर तुम्ही सोनं “लांब काळासाठी” मिळवायचे ठरवले आहे (उदाहरणार्थ विवाह, वारसाहक्क, सुरक्षित निधी) तर ते वेगळं; पण जर “लाभासाठी थोडक्यात” खरेदी करत असाल तर जोखीम समजून घ्या.
-
चाली काळजीपूर्वक पहा: जागतिक बाजारातील बदल, डॉलरची स्थिती, केंद्रीय बँकांचे निर्णय हे कळत राहतील — कारण हे घटक सोन्याच्या भावावर मोठ्या प्रमाणावर प्रभाव करतात.
-
विविधता ठेवा: पूर्णपणे सोन्यात गुंतवणूक न करता, इतर गुंतवणूक पर्यायही विचारात घ्या — म्हणजे इक्विटी, म्युच्युअल फंड, मेटल्स इत्यादी.
-
भाव कमी झाले म्हणून घबराटीने विकू नका: दर धडपडून खाली आले आहेत, पण हे नेहमीच “कायद्याप्रमाणे घसरण” असते असे नाही — परिस्थिती पाहून पुढचा निर्णय घ्या.